Deprem yönetmeliği ne zaman değişti, 2019 öncesi bina güvensiz mi?
Güncelleme: 8 Kasım 2026Güncel Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girdi; öncesinde 2007, 1998 ve 1975 yönetmelikleri geçerliydi. 2019 öncesi bir bina otomatik olarak güvensiz değildir; belirleyici olan kurallara uygun yapılıp denetlenmiş olmasıdır.
Ev ararken binanın yapım yılı en çok bakılan bilgilerden biri. Bunun nedeni, deprem yönetmeliklerinin zaman içinde sıkılaşması. Ama yapım yılı tek başına bir güvenlik belgesi değil.
Yönetmeliğin kısa tarihi
Türkiye'de depreme dayanıklı yapı kuralları ilk kez 1940'lı yıllarda yazılı hale geldi ve büyük depremlerin ardından defalarca yenilendi. Bugün ev alanları en çok ilgilendiren dönüm noktaları şunlar:
| Yönetmelik | Önemi |
|---|---|
| 1975 | Uzun süre yürürlükte kalan, birçok eski binanın tabi olduğu kurallar |
| 1998 | 1999 depremleri öncesinde yürürlüğe giren, sünek tasarım kurallarını güçlendiren yönetmelik |
| 2007 | Mevcut binaların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesine dair kuralları da içeren yönetmelik |
| 2018 (yürürlük 1 Ocak 2019) | Güncel Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği; yeni tehlike haritası ve konuma özel deprem tasarımı |
2018 yönetmeliğiyle birlikte eski “deprem bölgeleri” haritası yerini, her noktanın deprem tehlikesini ayrı ayrı veren yeni bir haritaya bıraktı.
Yönetmelik kadar önemli olan: uygulama ve denetim
Bir binanın hangi yönetmeliğe göre projelendirildiği ilk adımdır. Asıl soru, o projenin sahada doğru uygulanıp uygulanmadığıdır. 2001'de çıkarılan Yapı Denetimi Kanunu ile denetim sistemi önce bazı illerde, sonra tüm ülkede uygulanmaya başladı; denetimli yapılmış binalarda malzeme ve uygulama kalitesinin daha kontrollü olması beklenir.
Bu yüzden:
- 2019 öncesi, ama 2000'li yıllarda kurallara uygun ve denetimli yapılmış bir bina, sağlam olabilir.
- Yeni bir bina da kaçak kat, kalitesiz malzeme ya da hatalı uygulama varsa risk taşıyabilir.
Binanın durumunu nasıl anlarsın?
- Yapı ruhsatı ve iskân tarihlerini belediyeden öğren. Hangi yönetmelik döneminde projelendirildiği buradan anlaşılır. İskân belgesi olmayan binalarda ek dikkat gerekir.
- Sonradan yapılan değişikliklere bak. Kolon kesilmesi, zemin katın dükkâna çevrilmesi ya da kaçak kat eklenmesi binanın dayanımını ciddi biçimde etkiler.
- Zemin bilgisini araştır. Aynı yönetmelikle yapılmış iki bina, farklı zeminlerde farklı davranabilir.
- Teknik inceleme yaptır. Karot ve donatı taraması içeren bir performans analizi en güvenilir yoldur.
Eski binada ev bakıyorsan
Çok eski binalarda kentsel dönüşüm olasılığı da gündeme gelir. Bu hem bir risk hem de bir fırsat olabilir. Konuyu daha ayrıntılı ele aldığımız 2000 öncesi bina alınır mı yazısını ve kentsel dönüşüm açıklamasını okuyabilirsin.